Op woensdagmiddag 26 november, exact vijf jaar nadat Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander de Nationale Veteranenbegraafplaats Loenen (NVBL) officieel opende, werd op de NVBL het Nationale Veteranenmonument onthuld door minister van Defensie Ruben Brekelmans. Hij deed dit samen met Roos van Bastelaar-Koernap, dochter van een veteraan – wier beide ouders op de NVBL begraven liggen – en Seger van Voorst tot Voorst, voorzitter van de Stichting Nationale Veteranenbegraafplaats Loenen. Het monument draagt de naam Veteranen voor Vrede en Vrijheid.
Beeldhouwer en veteraan Jan-Willem van Oldeneel ontwierp een opengewerkte hand. Een hand die het Victory-teken maakt, het beroemde symbool van Sir Winston Churchill tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een transparante hand waardoor je in vrijheid de wereld in kunt kijken. De totale hoogte is circa 3 meter en het monument is uitgevoerd in gepatineerd brons. Het initiatief voor dit nationale monument op de Veteranenbegraafplaats is ontstaan uit een grote wens van de veteranengemeenschap zelf. Het Nationale Veteranenmonument voor Vrede en Vrijheid staat symbool voor hun inzet, toewijding en offers, en biedt een waardige en blijvende plaats van herdenking voor alle overleden veteranen – waar ter wereld zij ook begraven, bijgezet of uitgestrooid zijn.
De minister van Defensie Ruben Brekelmans sprak de volgende indrukkende en ontroerende rede uit:
Wat bijzonder om hier te zijn. Dit is een plek waar verhalen samenkomen. Verhalen van dienstbaarheid. Van verlies en van hoop. En boven alles: van kameraadschap. Wie hier rondloopt, ziet niet alleen een begraafplaats. Wie hier rondloopt, voelt de verbondenheid tussen generaties militairen. Zij die dienden in Nederlands-Indië. In Libanon. In Cambodja. In Bosnië. In Afghanistan. In Irak. En op talloze andere plekken. Zij die terugkeerden. En zij die niet terugkwamen. Hier liggen hun verhalen zij aan zij.
Vandaag voegen we daar iets aan toe. Een monument dat voortkomt uit een wens van de veteranengemeenschap zelf. Dat doen we niet in plaats van bestaande monumenten, maar naast en in aanvulling daarop. Nederland kent tot vandaag twee nationale plekken van militaire herdenking: het monument in Roermond, dat militairen eert die zijn omgekomen tijdens of als gevolg van vredesmissies, en het monument op de Dam, waar wij als land op 4 mei alle oorlogsslachtoffers en slachtoffers van vredesoperaties herdenken.
Met het monument hier in Loenen wordt een derde ankerpunt toegevoegd: een plaats die zich specifiek richt op alle overleden veteranen, waar ook ter wereld zij zijn begraven of verstrooid.
Ruben Brekelmans, minister van Defensie
En precies in die context krijgt het ontwerp van dit nieuwe monument betekenis. Een hand, opengewerkt in brons. Met het V-teken. Dat staat voor vrede, vrijheid, victory. Maar het staat wat mij betreft ook voor: vertrouwen en verbondenheid.Want dat is de kern van het veteranenverhaal.
Kameraadschap: In het jaarverslag van de Nationale Veteranenbegraafplaats Loenen (NVBL) wordt die term ‘kameraadschap’ treffend omschreven: Je hoeft elkaar niet per se aardig te vinden. Je hoeft niet dezelfde achtergrond of dezelfde overtuigingen te hebben. Kameraadschap gaat over weten dat je op elkaar kunt rekenen. Over letterlijk en figuurlijk rugdekking geven. Over zien aan de ogen van een ander dat het even moeilijk is. En toch doorgaan, omdat je samen bent. Een veteraan zei het in dit jaarverslag als volgt: “Militairen vechten niet alleen voor missie of mandaat, maar voor degene die naast hen staat.” Dat is geen romantiek. Dat is realiteit. In trainingen en oefeningen. Tijdens operaties. En aan het front. En in de stilte die volgt, wanneer iemand niet terugkeert.
Kameraadschap stopt niet wanneer de uniformen worden uitgetrokken. Ze stopt niet wanneer iemand met pensioen gaat. Ze stopt zelfs niet bij de dood. Dat zien we hier, op deze begraafplaats, waar vrijwilligers dag in dag uit met zorg, aandacht en liefde werken. Velen van hen zijn zelf veteranen.
Ze kennen de verhalen, de geuren, de geluiden. Ze voelen onmiddellijk wanneer een nabestaande even ondersteuning nodig heeft. Dat is dat is kameraadschap die zo kenmerkend is binnen de krijgsmacht en de veteranengemeenschap.
Dames en heren,
Juist in deze tijd, waarin de wereld grimmig is en onze vrijheid actief moet worden verdedigd, is kameraadschap voor onze krijgsmacht van levensbelang. We vragen veel van onze militairen.
Steeds meer in Europa, aan de oostflank van de NAVO, maar ook daarbuiten. En we vragen ook veel van hun families. De internationale werkelijkheid van vandaag vraagt niet alleen om meer investeringen in materieel, munitie en technologie, maar om een fundament dat nog dieper gaat. Dat begint met ervoor uitkomen wie we zijn. Samen staan voor vrijheid en recht. En samen bereid zijn om verantwoordelijkheid te dragen als dat nodig is. De hand die we vandaag onthullen, symboliseert dat. Zij zegt: wij doen dit samen. Wij staan naast elkaar. Wij blijven omzien naar iedereen die gediend heeft. Hun naam, hun inzet en hun kameraadschap blijven deel van ons nationale verhaal. Laat dit monument daarom niet alleen een plaats van herdenking zijn, maar ook een aanmoediging voor ons allemaal. Een herinnering dat vrede en vrijheid nooit het werk zijn van één mens alleen.
Maar altijd het resultaat van mensen die schouder aan schouder durven staan. Mensen die risico’s durven nemen omdat ze weten dat ze er niet alleen voor staan.
Aan alle veteranen hier aanwezig en aan alle families:
Dank voor uw inzet.
Dank voor uw offers.
Dank voor uw blijvende verbondenheid, met elkaar en met Nederland. En dank aan iedereen die de Nationale Veteranen Begraafplaats Loenen draagt, van bestuur tot vrijwilligers, van donateurs tot medewerkers. U laat zien hoe kameraadschap ook na de missie blijft bestaan.
Met trots en diep respect mag ik zo het Veteranenmonument onthullen. Het draagt de naam Veteranen voor Vrede en Vrijheid. Het is ter ere van hen die dienden.Ter nagedachtenis aan hen die we missen. En ter inspiratie voor iedereen die vandaag de taak draagt om onze vrijheid te beschermen.
Dank u wel.
Wie is veteraan?
Wie een veteraan is staat in artikel 1 van de Veteranenwet; de militair, de gewezen militair, of de gewezen dienstplichtige, van de Nederlandse krijgsmacht, dan wel van het Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger, alsmede degene die behoorde tot het vaarplichtig koopvaardijpersoneel, die het Koninkrijk der Nederlanden heeft gediend onder oorlogsomstandigheden dan wel heeft deelgenomen aan een missie ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde voor zover deze missie bij regeling van Onze Minister is aangewezen.
Het initiatief voor dit nationale monument op de Veteranenbegraafplaats is ontstaan uit een grote wens van de veteranengemeenschap zelf. Het Nationale Veteranenmonument voor Vrede en Vrijheid staat symbool voor hun inzet, toewijding en offers, en biedt een waardige en blijvende plaats van herdenking voor alle overleden veteranen – waar ter wereld zij ook begraven, bijgezet of uitgestrooid zijn.
Ook de Nationale Veteranenbegraafplaats zelf is voortgekomen uit een initiatief van de veteranengemeenschap. Inmiddels hebben 212 veteranen, onder wie een aantal samen met hun partner, op de NVBL hun laatste rustplaats gevonden.
Kameraadschap stopt niet wanneer de uniformen worden uitgetrokken. Ze stopt niet wanneer iemand met pensioen gaat. Ze stopt zelfs niet bij de dood.
Ruben Brekelmans, minister van Defensie
Vijf jaar na de opening kan dus worden vastgesteld dat de NVBL is uitgegroeid tot een waardige en betekenisvolle plaats van herinnering.
Video door Britte Meek
